Nguyên nhân bánh xe đẩy bị kẹt và cách khắc phục

Về cơ học, một bánh xe đẩy phải thực hiện hai chuyển động khác nhau:

·         Bánh quay quanh trục để xe tiến hoặc lùi

·         Cụm càng xoay quay quanh trục đứng để xe chuyển hướng

Vì vậy, cần phân biệt bánh bị kẹt ở phần lăn hay phần xoay. Nếu bánh không quay quanh trục ngang, nguyên nhân thường nằm ở rác quấn, ổ bi bánh, trục bánh hoặc lốp. Nếu bánh vẫn lăn nhưng không tự chuyển hướng, cần kiểm tra ổ bi mâm xoay, chốt xoay, phanh hướng và độ biến dạng của càng bánh.

Dấu hiệu giúp xác định bánh xe đang bị kẹt ở đâu

Trước khi tháo bánh, hãy đẩy xe trên nền bằng phẳng và quan sát phản ứng của từng bánh.

Bánh không lăn hoặc quay rất nặng

Khi nhấc xe lên, bánh vẫn khó quay bằng tay hoặc dừng gần như ngay lập tức. Hiện tượng này cho thấy lực cản nằm tại:

·         Khe giữa bánh và càng

·         Trục bánh

·         Bạc lót hoặc ổ bi bánh

·         Bộ phận phanh tiếp xúc với mặt bánh

·         Vật liệu lốp bị biến dạng

Bánh lăn được nhưng không xoay chuyển hướng

Bánh có thể quay quanh trục nhưng cụm càng không xoay tự do quanh trục đứng. Xe thường bị kéo lệch, khó ôm cua hoặc phải dùng nhiều lực để đổi hướng. Những vị trí cần kiểm tra gồm:

·         Mâm xoay và vòng bi xoay

·         Chốt trung tâm

·         Khóa định hướng

·         Càng bánh bị cong

·         Bu-lông lắp đặt bị siết lệch

Bánh chỉ bị nặng khi đặt tải

Nếu bánh quay bình thường khi xe trống nhưng khó di chuyển khi chất hàng, nguyên nhân có thể là:

·         Tải trọng vượt khả năng của bánh

·         Tải phân bố không đều giữa các bánh

·         Bánh có đường kính quá nhỏ so với mặt sàn

·         Vật liệu bánh quá mềm

·         Trục, ổ bi hoặc càng bánh đã mòn

Tải trọng thực tế không phải lúc nào cũng chia đều cho toàn bộ bánh. Khi nền không phẳng hoặc khung xe bị vênh, một số bánh có thể phải chịu phần lớn khối lượng, làm tăng biến dạng và ma sát tại ổ bi.

Rác, tóc và sợi vật liệu quấn quanh trục bánh

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất đối với xe đẩy dùng trong nhà, siêu thị, bệnh viện, nhà hàng, xưởng may và khu vực có nhiều vật liệu dạng sợi.

Tóc, chỉ, dây nilon hoặc sợi vải thường lọt vào khe giữa bánh và càng. Khi bánh quay, chúng bị cuốn chặt quanh trục, tạo thành một lớp ma sát ngày càng dày. Vật liệu quấn có thể ép vào vòng đệm, phớt chắn bụi hoặc ổ bi, khiến bánh quay nặng dù bên ngoài không thấy vật cản lớn.

Cách xử lý:

1.    Nâng xe lên và bảo đảm xe không thể tự di chuyển

2.    Tháo bánh khỏi càng nếu khe trục quá hẹp

3.    Dùng kìm, dao nhỏ hoặc dụng cụ móc để lấy hết vật liệu quấn

4.    Làm sạch hai mặt moay-ơ và trục bánh

5.    Kiểm tra ổ bi trước khi lắp lại

Không nên chỉ cắt phần tóc hoặc dây nhìn thấy bên ngoài. Phần vật liệu nằm sâu sát ổ bi mới thường là nguyên nhân tạo lực cản lớn nhất.

Bụi bẩn, cát hoặc dị vật lọt vào ổ bi

Ổ bi giúp giảm ma sát giữa các chi tiết chuyển động. Khi cát, bụi kim loại, bột sản xuất hoặc nước bẩn lọt vào ổ bi, các hạt này có thể trộn với chất bôi trơn và tạo thành hỗn hợp mài mòn.

Dấu hiệu thường gặp gồm:

·         Bánh quay có cảm giác sạn

·         Xuất hiện tiếng rào hoặc tiếng lạo xạo

·         Bánh bị khựng tại một số vị trí

·         Moay-ơ nóng bất thường sau khi di chuyển

·         Bánh có độ rơ ngang

Trong môi trường bẩn, chất bôi trơn bị nhiễm tạp chất có thể làm lực ma sát tăng lên thay vì tiếp tục bảo vệ bề mặt tiếp xúc. Vì vậy, chỉ tra thêm dầu vào một ổ bi đã chứa nhiều bụi không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề.

Nếu ổ bi có thể bảo dưỡng, cần tháo, làm sạch và bôi trơn lại bằng sản phẩm phù hợp. Với ổ bi kín bị rơ, rỗ hoặc quay sạn, thay ổ bi thường hiệu quả hơn cố phục hồi.

Ổ bi hoặc mâm xoay bị khô dầu

Chất bôi trơn tạo một lớp màng giữa các bề mặt kim loại, giúp giảm ma sát và hạn chế mài mòn. Sau thời gian sử dụng, lớp mỡ có thể bị thất thoát, khô, nhiễm bẩn hoặc không còn phù hợp với nhiệt độ vận hành.

Bánh xe thiếu bôi trơn thường có các biểu hiện:

·         Quay nặng nhưng không có dị vật rõ ràng

·         Phát tiếng rít hoặc tiếng ken két

·         Chuyển hướng giật cục

·         Mâm xoay không tự trở về hướng di chuyển

·         Lực đẩy tăng dần theo thời gian

Không phải bánh xe nào cũng cần tra dầu định kỳ. Nhiều loại sử dụng ổ bi kín hoặc mỡ bôi trơn suốt vòng đời và không được thiết kế để tháo mở. Với sản phẩm có đầu bơm mỡ, cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất. Chẳng hạn, Blickle khuyến nghị bổ sung chất bôi trơn mỗi năm một lần đối với sản phẩm có đầu bơm mỡ, nhưng chu kỳ thực tế còn phụ thuộc điều kiện sử dụng.

Không nên dùng dầu quá loãng cho vị trí cần mỡ chịu tải. Dầu có thể chảy khỏi ổ bi nhanh, đồng thời kéo bụi bẩn vào bên trong.

Phanh hoặc khóa bánh chưa nhả hoàn toàn

Một số bánh xe có phanh chỉ khóa chuyển động lăn, trong khi loại khác có thể khóa đồng thời bánh và mâm xoay. Vì vậy, bánh có thể bị cứng dù bàn đạp phanh nhìn bề ngoài đã trở về vị trí mở.

Các nguyên nhân thường gặp gồm:

·         Bàn đạp phanh bị cong

·         Lò xo hồi yếu hoặc gãy

·         Cơ cấu phanh bám bụi

·         Má phanh vẫn tì nhẹ vào mặt bánh

·         Thanh truyền của hệ thống phanh trung tâm bị lệch

·         Khóa định hướng chưa nhả hoàn toàn

Blickle phân biệt hệ thống khóa bánh, khóa mâm xoay và cơ cấu phanh giảm tốc; mỗi loại tác động lên chuyển động của bánh theo cách khác nhau. Vì vậy, cần kiểm tra đúng cơ cấu thay vì mặc định rằng nhả bàn đạp là toàn bộ hệ thống đã được giải phóng.

Hãy nâng xe lên, nhả phanh rồi quay bánh bằng tay. Nếu bánh quay nhẹ hơn khi kéo má phanh ra khỏi bề mặt bánh, cần điều chỉnh hoặc thay cơ cấu phanh.

Trục bánh bị cong, gỉ hoặc siết quá chặt

Trục bánh phải giữ bánh ổn định nhưng vẫn cho phép bánh quay tự do. Khi trục bị cong, gỉ hoặc lắp sai, bánh có thể bị ép lệch vào một bên càng.

Trục bị siết quá chặt

Bu-lông trục được siết quá mức có thể ép càng vào moay-ơ hoặc vòng đệm. Khi đó, ma sát xuất hiện giữa các chi tiết vốn không được thiết kế để tì chặt vào nhau.

Sau khi lắp, bánh phải:

·         Không lắc ngang quá mức

·         Không cọ vào càng

·         Quay tự do bằng tay

·         Không có khe hở bất thường tại trục

Trục bị gỉ hoặc cong

Gỉ sét làm bề mặt trục trở nên thô ráp và tăng ma sát. Trục cong khiến tâm quay của bánh không còn đồng trục với ổ bi, tạo tải lệch và làm bánh khựng theo chu kỳ.

Nếu trục đã cong hoặc rỗ sâu, nên thay trục. Mài hoặc nắn tạm thời có thể không khôi phục được độ đồng tâm cần thiết.

Ổ bi bị mòn, vỡ hoặc lệch khỏi vị trí

Ổ bi hỏng không phải lúc nào cũng làm bánh kẹt ngay lập tức. Ban đầu, bánh có thể chỉ phát tiếng ồn hoặc có độ rơ. Khi tiếp tục sử dụng, bi và rãnh lăn bị mòn, vỡ hoặc kẹt, khiến lực quay tăng mạnh.

Dấu hiệu cần thay ổ bi:

·         Bánh lắc ngang dù trục đã được siết đúng

·         Ổ bi quay sạn sau khi làm sạch

·         Vòng trong hoặc vòng ngoài bị lỏng

·         Có tiếng lách cách khi bánh chịu tải

·         Bánh quay lệch tâm

·         Bề mặt ổ bi bị rỗ hoặc gỉ

Tiếp tục dùng ổ bi hỏng có thể làm mòn moay-ơ và trục, khiến việc sửa chữa sau đó tốn kém hơn.

Càng bánh hoặc mâm xoay bị biến dạng

Va đập mạnh, rơi từ bậc cao, kéo xe ngang khi bánh đang khóa hoặc chở quá tải có thể làm càng bánh cong. Khi khoảng cách giữa hai nhánh càng thay đổi, bánh sẽ cọ vào một bên hoặc trục bị lệch.

Mâm xoay cũng có thể bị móp, lỏng chốt hoặc biến dạng vòng bi. Khi đó, cụm bánh thường:

·         Xoay không hết vòng

·         Bị kẹt tại một góc nhất định

·         Có độ rơ lớn

·         Phát tiếng va kim loại

·         Làm xe tự kéo lệch sang một phía

Với cụm càng chịu tải, không nên dùng búa nắn rồi tiếp tục vận hành nếu không kiểm tra được độ thẳng và độ bền. Biến dạng có thể đã làm suy yếu vật liệu hoặc phá hỏng vị trí lắp ổ bi.

Bánh xe bị biến dạng, nứt hoặc có điểm phẳng

Bánh cao su, nhựa nhiệt dẻo hoặc polyurethane có thể biến dạng khi:

·         Chịu tải tĩnh trong thời gian dài

·         Làm việc ở nhiệt độ không phù hợp

·         Tiếp xúc với hóa chất không tương thích

·         Chở tải vượt mức

·         Bị vật sắc cắt vào bề mặt

Một điểm phẳng trên bánh làm xe rung và tạo cảm giác bánh bị khựng sau mỗi vòng quay. Nếu lốp phồng, bong khỏi lõi hoặc giãn sang hai bên, bánh có thể cọ trực tiếp vào càng.

Nhiệt độ, thời gian tiếp xúc, hóa chất và khả năng chống ăn mòn đều có thể ảnh hưởng đến tuổi thọ và chức năng của bánh xe. Vì vậy, thay bánh đúng vật liệu thường cần thiết hơn việc chỉ xử lý phần bề mặt đã hỏng.

Xe chở quá tải hoặc phân bố tải không đều

Khi tải trọng tăng, bánh và mặt lăn biến dạng nhiều hơn, đồng thời tải lên ổ bi và mâm xoay cũng tăng. Điều này làm lực khởi động lớn hơn và khiến bánh khó tự căn theo hướng di chuyển.

Một sai lầm phổ biến là lấy tổng tải chia đều cho số bánh. Trong thực tế, nền không phẳng, khung xe bị xoắn hoặc hàng hóa đặt lệch có thể khiến một bánh phải chịu tải cao hơn đáng kể.

Khi kiểm tra tải, cần tính cả:

·         Khối lượng xe

·         Khối lượng hàng

·         Tải va đập khi đi qua gờ

·         Tải lệch do hàng đặt không cân

·         Điều kiện mặt sàn

Nếu bánh chỉ bị cứng khi xe đầy hàng, hãy giảm tải và thử lại. Nếu xe lập tức nhẹ hơn, cần xem xét khả năng chịu tải, đường kính bánh và cách phân bố hàng.

Vật liệu và kích thước bánh không phù hợp với mặt sàn

Bánh quá nhỏ sẽ khó vượt qua khe, gờ, mảnh vụn và bề mặt gồ ghề. Bánh mềm giúp giảm rung và tiếng ồn nhưng thường biến dạng nhiều hơn. Bánh cứng có thể giảm lực cản lăn trên nền phẳng, song truyền rung mạnh hơn và kém phù hợp với sàn xấu. TENTE cũng lưu ý rằng mặt lăn cứng hơn có thể giảm lực cản lăn và lực cản xoay trên sàn công nghiệp nhẵn.

Do đó, bánh vẫn có thể còn mới nhưng xe khó đẩy nếu lựa chọn ban đầu không phù hợp với:

·         Tải trọng

·         Độ nhám của sàn

·         Kích thước khe và gờ

·         Nhiệt độ

·         Nước, dầu hoặc hóa chất

·         Yêu cầu giảm ồn

Trong trường hợp này, vệ sinh hoặc bôi trơn chỉ cải thiện một phần. Giải pháp lâu dài là thay loại bánh có đường kính, vật liệu và kết cấu ổ bi phù hợp hơn.

Cách khắc phục bánh xe đẩy bị kẹt theo từng bước

Bước 1: Dỡ tải và cố định xe

Lấy hàng khỏi xe trước khi kiểm tra. Đặt xe trên nền bằng phẳng, chèn chắc khung và sử dụng phương tiện nâng phù hợp. Không đặt tay dưới xe khi khung chưa được chống đỡ an toàn.

Bước 2: Xác định chuyển động bị cản

Quay từng bánh bằng tay và xoay từng cụm càng. So sánh bánh bất thường với các bánh còn lại để xác định lực cản nằm ở bánh, mâm xoay hay phanh.

Bước 3: Loại bỏ dị vật

Lấy sạch tóc, dây, bụi đóng cục và mảnh vụn quanh trục. Nếu cần, tháo bánh để làm sạch toàn bộ khe moay-ơ.

Bước 4: Kiểm tra phanh và khóa hướng

Nhả hoàn toàn cơ cấu khóa. Quan sát xem má phanh còn chạm vào bánh hay chốt khóa còn nằm trong rãnh mâm xoay hay không.

Bước 5: Kiểm tra trục và độ lắp ghép

Xem trục có cong, gỉ hoặc lỏng không. Lắp lại sao cho bánh không cọ vào càng nhưng cũng không có độ rơ quá lớn. Đồng thời kiểm tra các mối ghép ren vì nhà sản xuất cũng khuyến nghị bảo đảm toàn bộ vít và bu-lông được siết chắc.

Bước 6: Làm sạch và bôi trơn đúng loại

Chỉ bôi trơn những bộ phận được thiết kế để bảo dưỡng. Không trộn tùy tiện nhiều loại mỡ và không bơm mỡ mới lên lớp mỡ đã nhiễm nhiều cát, bụi hoặc nước.

Bước 7: Thay chi tiết hư hỏng

Thay bánh, ổ bi, trục hoặc toàn bộ cụm càng nếu phát hiện:

·         Nứt hoặc bong mặt lăn

·         Ổ bi vỡ, rỗ hoặc quá rơ

·         Trục cong

·         Càng biến dạng

·         Mâm xoay kẹt hoặc lỏng nghiêm trọng

·         Phanh không thể điều chỉnh an toàn

Bước 8: Chạy thử không tải rồi tăng tải dần

Sau khi lắp lại, quay bánh bằng tay, đẩy xe không tải và kiểm tra khả năng đổi hướng. Chỉ tăng tải khi bánh vận hành êm, không nóng, không phát tiếng bất thường và không tự khóa.

Những cách xử lý có thể làm bánh hỏng nặng hơn

Không nên dùng lực kéo hoặc đẩy thật mạnh để “phá kẹt”. Cách này có thể làm cong càng, hỏng phanh hoặc phá vỡ ổ bi.

Cũng cần tránh:

·         Dùng búa đập trực tiếp vào ổ bi hoặc mâm xoay

·         Xịt chất bôi trơn lên mặt lăn hoặc má phanh

·         Siết trục đến khi bánh hết độ rơ nhưng không còn quay tự do

·         Lắp bánh có tải trọng thấp hơn yêu cầu

·         Tiếp tục sử dụng bánh nứt hoặc càng bị cong

·         Dùng dầu mỡ không tương thích với vật liệu, nhiệt độ hoặc môi trường

Bôi trơn không thể sửa được ổ bi đã vỡ, trục cong hay bánh biến dạng. Nếu nguyên nhân là hư hỏng kết cấu, thay thế là biện pháp an toàn hơn.

Cách hạn chế bánh xe đẩy tái diễn tình trạng kẹt

Nên kiểm tra định kỳ dựa trên tần suất sử dụng và điều kiện môi trường, tập trung vào:

·         Tóc, dây và rác quanh trục

·         Khả năng quay của từng bánh

·         Khả năng xoay của cụm càng

·         Hoạt động của phanh

·         Độ rơ của ổ bi

·         Tình trạng bu-lông và trục

·         Vết nứt, mòn lệch hoặc bong mặt lăn

·         Dấu hiệu gỉ, hóa chất hoặc nhiệt tác động

Ở nơi nhiều tóc, sợi vải hoặc phoi vật liệu, chu kỳ vệ sinh cần ngắn hơn. Với bánh có đầu bơm mỡ, thực hiện theo hướng dẫn riêng của nhà sản xuất thay vì áp dụng một lịch bôi trơn chung cho mọi loại bánh.

Bánh xe đẩy bị kẹt thường bắt nguồn từ ba nhóm vấn đề: dị vật làm tăng ma sát, bộ phận quay bị thiếu bôi trơn hoặc hư hỏng, và điều kiện sử dụng vượt khả năng thiết kế của bánh. Cách xử lý hiệu quả nhất là xác định riêng chuyển động lăn và chuyển động xoay, sau đó kiểm tra lần lượt rác quấn, phanh, trục, ổ bi, càng bánh, tải trọng và mặt sàn. Không nên cố đẩy xe khi bánh đang kẹt vì lực cưỡng bức có thể biến một lỗi vệ sinh đơn giản thành hư hỏng kết cấu.